REKLAMA

Neuromodulacja krzyżowa – niewykorzystane szanse

Nietrzymanie moczu (NTM) to uciążliwa przypadłość, która skutecznie odbiera radość życia i sprawia, że wiele osób rezygnuje z aktywności zawodowej i społecznej. O NTM mówi się, ale najczęściej w kontekście korzystania z chłonnych wyrobów medycznych. Zdecydowanie rzadziej poruszana jest kwestia możliwości skutecznego leczenia schorzenia. A przecież wachlarz możliwości terapeutycznych jest dość duży.

Jedną z metod leczenia niektórych postaci nietrzymania moczu jest neuromodulacja krzyżowa, którą stosuje się, gdy nie sprawdzą się pierwszorzutowe metody leczenia, czyli fizjoterapia, leczenie farmakologiczne czy ostrzyknięcia botoksem. Neuromodulacja weszła do katalogu świadczeń finansowanych przez NFZ w kwietniu 2019 roku. Pierwsze zabiegi przeprowadzono w Łodzi i w Krakowie, a obecnie taką pomoc świadczy 14 ośrodków urologicznych i ginekologicznych w Polsce. Rocznie w naszym kraju przeprowadza się 100-200 takich zabiegów.

– To skrajnie mało – stwierdza dr Michał Sutkowski, specjalista chorób wewnętrznych i medycyny rodzinnej, prezes Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce. – Mamy doskonałych specjalistów, którzy mogą przeprowadzać takie zabiegi w oddziałach urologicznych i ginekologicznych, ale niestety – wielu lekarzy rodzinnych nie wie, że są takie możliwości. Że zabieg jest skuteczny, bezpieczny, odwracalny oraz refundowany przez NFZ. W sytuacji, gdy zawiodą inne, wstępne metody leczenia, jak rehabilitacja, fizykoterapia, czy farmakologia, to dla pacjentów jedyny sposób na poprawienie komfortu życia. Poza tym farmakoterapia nie u wszystkich pacjentów jest skuteczna. Czasem prowadzi do objawów niepożądanych, jak zaburzenia widzenia, zaparcia, podwyższenie ciśnienia, dodatkowe skurcze serca, zaburzenia poznawcze lub trudności w oddawaniu moczu. W takich przypadkach należy rozważyć sens kontynuowania takiego leczenia. Fizjoterapia i trening pęcherza nie zawsze są skuteczne, ponieważ pacjenci po poradę zgłaszają się zbyt późno. Ostrzykiwania pęcherza toksyną botulinową wielu pacjentów boi się. Poza tym metoda ta nie jest zbyt wysoko oceniana pod względem skuteczności. Ale, w mojej ocenie, największym problemem jest to, że lekarze nie informują pacjentów o możliwościach i korzyściach płynących z neuromodulacji nerwów krzyżowych.

Pacjent nie mówi, lekarz nie pyta

Szacuje się, że 20 proc. populacji naszego kraju zmaga się z problemem pęcherza nadaktywnego i z naglącym parciem na mocz, czyli wyjątkowo uciążliwymi postaciami nietrzymania moczu. Tej właśnie grupie pacjentów dedykowana jest neuromodulacja krzyżowa. Niestety, NTM to wciąż temat wstydliwy i rzadko poruszany w gabinecie lekarza rodzinnego.

– To prawda – potwierdza dr Michał Sutkowski. – To temat, który najprościej można opisać słowami: pacjent nie powie, lekarz nie zapyta. Często z wywiadu zbieranego przez lekarza można domniemywać, że pacjent ma problemy z trzymaniem moczu, ale pytanie wprost nie pada. Wielu lekarzy nie potrafi rozmawiać z pacjentem na tzw. wstydliwe tematy. Nietrzymanie moczu jest powszechnym problemem społecznym i medycznym, ale nie udało się nam go odczarować, przez co wielu pacjentów swoją wiedzę, a raczej niewiedzę, opiera na powielanych nieprawdach. Wśród kobiet pokutuje przekonanie, że to naturalny element starzenia się organizmu. To błąd, bo nieleczone nietrzymanie moczu prowadzi do wielu powikłań w obrębie miednicy. Ograniczenie problemu NTM w przestrzeni publicznej do reklam wyrobów chłonnych nie rozwiązuje problemu. NTM to schorzenie, o którym należy mówić tak otwarcie jak o nadciśnieniu tętniczym, wrzodach żołądka czy innych problemach zdrowotnych naszych pacjentów. NTM to nie powód do żartów. Pacjenci z nietrzymaniem moczu zazwyczaj mówią – jeśli mówią – o tym z wielkim zażenowaniem. Jeśli lekarz nie podejmie we właściwej rozmowie tematu, naraża pacjenta na pogłębienie się dolegliwości i obniżenie jakości życia. Społeczna świadomość problemów wynikających z NTM jest niska. Niewiele mówi się o tym, że nietrzymanie moczu to nawracające infekcje pęcherza, odparzenia, zmiany skórne, ale także depresja, często rezygnacja z życia towarzyskiego i osobistego, a nawet z pracy. Czas to zmienić i zacząć wprost mówić o nietrzymaniu moczu, potrzebie i możliwościach leczenia, w tym o neuromodulacji krzyżowej, która może uwolnić chorego od niezwykle dokuczliwej przypadłości. Warto podkreślać, że ta metoda leczenia pozwala uwolnić pacjenta nie tylko od nietrzymania moczu, ale także od bólu kręgosłupa, bioder czy kolan. Warto podkreślać, że lecząc jedno schorzenie, możemy uwolnić pacjenta także od innych dokuczliwych dolegliwości.

Najważniejsza jest współpraca

– W naszym oddziale rocznie wykonuje się około 30 zabiegów neuromodulacji krzyżowej – mówi dr hab. n. med. Krystian Kaczmarek, specjalista urologii (FEBU) z Oddziału Urologii Ogólnej i Onkologicznej w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Szczecinie. – Oceniam, że w Polsce w ciągu roku wykonuje się około 200 takich procedur. W skali naszego kraju jest niewiele ośrodków, które przeprowadzają zabiegi neuromodulacji krzyżowej. 30 zabiegów rocznie to dużo, z czego jesteśmy bardzo dumni, ponieważ w większości ośrodków przeprowadza się około 20 zabiegów neuromodulacji rocznie. Jest sporo oddziałów, gdzie wykonuje się 1-2 zabiegi rocznie, co może być związane z brakiem kandydatów do takiego leczenia. Warto dodać, że neuromodulacja jest zabiegiem znanym od wielu lat, ale istnieją tereny, na których zainteresowanie tą metodą leczenia nietrzymania moczu jest małe.

– Być może jest i tak, że niektórzy lekarze nie wiedzą, komu dedykowana jest ta metoda leczenia – dodaje dr hab. n. med. Artur Lemiński, specjalista urologii (FEBU), kierujący Oddziałem Urologii Ogólnej i Onkologicznej w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Szczecinie. – Przyczyn tego może być wiele, ale trzeba podkreślić, że większość urologów specjalizuje się w uroonkologii, więc leczenie nietrzymania moczu może schodzić na dalszy plan ich zainteresowań. Trzeba podkreślić, że powinny powstawać centra urologii czynnościowej, do czego dążymy w Szczecinie, które będą się opierały na ścisłej współpracy z ginekologami. My współpracujemy z Kliniką Perinatologii, Położnictwa i Ginekologii w Policach. Nasza współpraca ma zapewnić pacjentkom ciągłość leczenia, która polega na tym, że ginekolodzy zajmują się np. statyką narządów rodnych, a my realizujemy zadania z zakresu urologii, czyli możemy zaproponować np. zabieg neuromodulacji, czy wszczepienie hydraulicznych zwieraczy cewki moczowej. Ale wymiana informacji na temat kondycji pacjenta powoduje, że mamy ciągłość opieki nad chorym z nietrzymaniem moczu, na różnych etapach rozwoju dolegliwości.

Im później, tym trudniej

Jeśli pacjent zgłasza się po pomoc do specjalisty we wczesnym etapie rozwoju nietrzymania moczu, można mu zaproponować fizjoterapię urologiczną, rehabilitację czy też leczenie farmakologiczne. Kiedy przypadłość się rozwinie, możliwości jest mniej.

– Najczęściej trafiają do nas pacjenci z dość nasilonym nietrzymaniem moczu, z powikłaniami lub tacy, którzy nie uzyskali satysfakcjonującej ich pomocy w rozwiązaniu problemu z NTM. Wielu naszych pacjentów szukało pomocy u kilku urologów, ale bezskutecznie. Pierwszorazowych pacjentów jest niewielu – mówi dr Krystian Kaczmarek.

– Jeszcze raz podkreślę, że w kwestii nietrzymania moczu bardzo ważna jest współpraca z ginekologami – dodaje dr Artur Lemiński. – To oni leczą, prowadzą 80-90 proc. pacjentek z inkontynencją, która wymaga leczenia zabiegowego. Wspomnieliśmy o fizjoterapii. Trzeba podkreślić, że łagodne postaci NTM dobrze reagują na ćwiczenia mięśni dna miednicy i na wszystko, co może zaoferować nowoczesna urofizjoterapia. Osoby wymagające leczenia zabiegowego częściej mają kontakt z ginekologami, którzy doskonale sobie radzą z leczeniem nietrzymania moczu. Do nas trafiają pacjentki, które nie odpowiedziały na leczenie ginekologiczne. Na kwalifikację i przygotowanie pacjenta do zabiegu neuromodulacji krzyżowej w szczecińskim ośrodku specjaliści potrzebują około miesiąca. Brzmi bardzo dobrze, ale trzeba brać pod uwagę czas oczekiwania na przyjęcie. Oznacza to, że nie da się wykonać neuromodulacji „od ręki”.

– Neuromodulacja jest zabiegiem, który możemy przeprowadzać w ramach środków dostępnych z NFZ – wyjaśnia dr Krystian Kaczmarek. – To sprawia, że pacjenci z nietrzymaniem moczu, którzy wymagają zastosowania tej formy leczenia, muszą, z powodu braku funduszy, być przepisani na następny rok.

Dwa etapy neurmodulacji

Na zabieg neuromodulacji składają się dwa etapy. Pierwszy etap (testowy) trwa około czterech tygodni i pozwala ocenić, czy wprowadzone do kości krzyżowej elektrody, które są stymulowane z zewnątrz, zmniejszają występujące u pacjenta objawy o 50 proc. Jeśli test przebiegł pomyślnie, przechodzi się do drugiego etapu, czyli umieszczenia w pośladku stymulatora terminalnego. Terminalny stymulator musi być odpowiednio zaprogramowany, aby pacjent odczuwał maksymalne ograniczenie swoich dolegliwości przy najniższej amplitudzie napięcia. – Istnieje pewna grupa pacjentów, u których samą neuromodulacją nie udaje się zmniejszyć występujących u nich objawów o 50 proc., co uznajemy za niepowodzenie terapii – mówi Artur Lemiński.

– Ale najczęstszym powikłaniem po wszczepieniu stymulatora jest ból w miejscu implantacji – dodaje Krystian Kaczmarek. – W takiej sytuacji konieczne jest inne umiejscowienie urządzenia, aby nie dokuczało pacjentowi. Dolegliwości bólowe zazwyczaj pojawiają się u osób, które mają mało tkanki tłuszczowej na pośladku.

– Większość powikłań, które mogą się pojawić, jesteśmy w stanie wychwycić już na etapie testowym – dodaje dr Lemiński. – Amplitudę napięcia ustawia się na poziomie progu odczuwania impulsu elektrycznego, a więc pacjent ich nie czuje. Zdarza się delikatne mrowienie, ale nie wywołuje ono dyskomfortu u pacjenta. Potencjalnie lista powikłań jest dłuższa, bo może pojawić się infekcja, erozja stymulatora, zakażenie rany. Na szczęście zdarza się to rzadko. W naszym ośrodku tylko dwóch pacjentów wymagało wszczepienia stymulatora w inne miejsce. Czas pracy baterii, która zasila stymulator, obliczony jest na 10 lat, chociaż wiele zależy od siły stymulacji. Temu właśnie służy okres testowy, aby pacjent mógł dobrać dla siebie odpowiednie natężenie stymulacji, by było ono skuteczne i nie powodowało dyskomfortu. Gdy czas życia baterii kończy się, stymulator należy wymienić. Dodam, że firmy produkujące te urządzenia pracują nad nowymi rozwiązaniami, które przedłużą żywotność baterii nawet do 15 lat. Pacjenci często zastanawiają się, jakiej wielkości jest stymulator. Można go porównać do klasycznego pudełka zapałek, chociaż jest nieco szerszy i bardziej płaski.

Neuromodulacja znajduje zastosowanie do leczenia dwóch odmiennych problemów. Pierwszym z nich jest zespół pęcherza moczowego nadaktywnego, który prowokuje częstomocz, naglące parcia i w konsekwencji nietrzymanie moczu. Drugą grupą są pacjentki z zespołem Fowlera. Przypadłość ta polega na nieprawidłowym rozkurczu zwieracza cewki moczowej, co prowadzi do całkowitego zatrzymania moczu.

– Skuteczność zabiegu neuromodulacji jest różna. Przy zespole Fowlera pacjentki odczuwają ogromną poprawę. Natomiast przy pęcherzu nadaktywnym neurostymulacja może okazać się jednym z elementów dalszego postępowania. Jeśli w okresie testowym pacjentka nie odczuwa ponad 50 proc. poprawy, nie implantuje się stymulatora terminalnego. W obecnych realiach naszej współpracy urologiczno-ginekologicznej nie istnieje tabu, czyli nietrzymanie moczu – podkreśla Artur Lemiński. – I ginekolodzy, i urolodzy są na bieżąco z problemem nietrzymania moczu. Każdy z nas pyta pacjentkę lub pacjenta o inkontynencję. Problem NTM pojawia się na różnych etapach leczenia. Kolejny ważny problem, istotniejszy od metod leczenia nietrzymania moczu, których mamy do dyspozycji wiele, jest system współpracy, który opiera się na bliskich relacjach między dwoma ośrodkami – urologicznym i ginekologicznym. Terapia w NTM często przybiera formę interdyscyplinarną i aktywna współpraca jest kluczowa. System opieki pozwala na płynne przejście pacjenta z jednego ośrodka do drugiego w sytuacji, gdy jest to niezbędne. Podkreślę, że nie konkurujemy o pacjenta, ale wspieramy się dla dobra chorych. Staramy się wypracować najlepszy system współpracy z ginekologami, bo sami urolodzy nie wyleczą wszystkich przypadków nietrzymania moczu. Ważne jest też, aby podkreślić rolę uroginekologii w leczeniu nietrzymania moczu. Z mojej perspektywy niezwykle ważna jest też współpraca z organizacjami pacjenckimi. Od lat działamy wspólnie ze Stowarzyszeniem „UroConti”, aby pacjenci, którzy zmagają się z nietrzymaniem moczu, nauczyli się głośno o tym mówić. Czasem łatwiej otworzyć się przed osobą, która ma podobny problem, niż szczerze porozmawiać o swoich dolegliwościach z lekarzem rodzinnym. Dla nas ta współpraca z organizacjami jest cenna, bo pozwala poprawiać świadomość naszych podopiecznych.

Źródło: Kwartalnik NTM nr 3/2026

Przejdź do treści