REKLAMA
poradniki dla pacjentów, książka, publikacja, Poradnik dla pacjentek ginekologicznych, NTM, OAB, ginekologia, układ moczowo-płciowyporadniki dla pacjentów, książka, publikacja, Poradnik dla pacjentów urologicznych, ntm, urologia, układ moczowo-płciowy

Co to jest NTM?

Definicja NTM

Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organisation – WHO) i Międzynarodowego Towarzystwa Kontynencji (ang. International Continence Society – ICS), nietrzymanie moczu (NTM) jest przypadłością obejmującą jakikolwiek epizod niezależnego od woli wycieku moczu z pęcherza moczowego. NTM bywa również określane mianem inkontynencji moczu (łac. incontinentia urinae). Nietrzymanie moczu jest jednym z ważniejszych problemów zdrowotnych XXI wieku i ma status choroby społecznej. Stanowi także problem socjalny i higieniczny.

Nietrzymanie moczu może być objawem wielu schorzeń. W zależności od przyczyny może mieć więc różne rodzaje. Trzy podstawowe, najczęściej występujące w terminologii międzynarodowej typy nietrzymania moczu to:

Według Międzynarodowego Towarzystwa Kontynencji (ICS) oprócz trzech podstawowych typów nietrzymania moczu wymienionych wyżej, występuje także nietrzymanie moczu z przepełnienia oraz pozazwieraczowe.

Nietrzymanie moczu może występować w różnym nasileniu małym, średnim lub dużym.

Definicje pomocnicze

LUTS (ang. Lower Urinary Tract Symptoms) – to grupa objawów z dolnych dróg moczowych, mogących być przyczyną zgłoszenia się pacjenta do lekarza. Uznaje się, że należą do nich objawy takie jak:

POP (ang. Pelvic Organ Prolapse) – zaburzenia statyki narządów miednicy. Wynikają one z obniżenia/przesunięcia u kobiet jednego lub więcej organów takich jak: macica, ściany lub szczyt pochwy, pęcherz moczowy, odbytnica czy jelito grube. Tego typu nieprawidłowościom anatomicznym mogą towarzyszyć również objawy pochodzące z dolnego odcinka dróg moczowych, anorektalne, sfery seksualnej czy związane z magazynowaniem i nietrzymaniem moczu.

BPH (ang. Benign Prostatic Hyperplasia) – łagodny rozrost gruczołu krokowego. Należy on do tzw. męskich objawów z dolnego odcinka dróg moczowych. Pomimo wielu lat badań do tej pory nie udało się w sposób jednoznaczny określić przyczyny rozrostu tego gruczołu. Powiększający się gruczoł krokowy może więc utrudniać odpływ moczu z pęcherza moczowego (przeszkoda podpęcherzowa). W wyniku zmian skutkuje to przerostem błony mięśniowej pęcherza, a w okresie jej niewydolności nawet do powstawania uchyłków pęcherza moczowego.

Według badań do najczęstszych symptomów BPH należą te:

Epidemiologia

Częstość występowania NTM u kobiet

Fot. andrew_rybalko – stock.adobe.com

Częstość występowania nietrzymania moczu jest trudna do określenia. Brak jest jednoznacznych danych określających odsetek liczby osób cierpiących na tę dolegliwość. Według różnych badań przedstawianych przez Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji (ICS), wśród kobiet częstotliwość występowania NTM kiedykolwiek wahała się od 5% do 69%  (przy czym najczęściej podawane dane kształtują się w granicach 25-45%).

Około 10% wszystkich dorosłych kobiet zgłasza co najmniej jeden incydent wycieku moczu tygodniowo. Wycieki sporadyczne występują częściej i dotykają ok. 25-45% wszystkich dorosłych kobiet. Według dostępnych badań zwiększenie częstotliwości epizodów nietrzymania moczu, wzrasta wraz z wiekiem.

Częstość występowania NTM u mężczyzn

Dane epidemiologiczne dotyczące mężczyzn również charakteryzują się dużymi rozbieżnościami. Według wskazań częstotliwość NTM waha się w przedziale od 1% do 39% przy czym u starszych mężczyzn jest to 11-34%, podczas gdy u mężczyzn w średnim wieku i młodszych 3-5%. Wszystkie badania zgodnie wskazują jednak, że ryzyko wystąpienia nietrzymania moczu, podobnie jak u kobiet, wzrasta wraz z wiekiem.

Szacuje się, że w Polsce problem ten dotyka już ponad 2,5 miliona Polaków, jednakże odsetek osób cierpiących może być znacznie wyższy, gdyż intymny charakter schorzenia utrudnia zebranie rzetelnych danych.

Niestety bardzo ciężko o konkretne statystyki dotyczące NTM. Może być to związane z różnicami w zastosowanych metodach badań, różnicami populacyjnymi czy różnymi definicjami nietrzymania moczu. Przy podawaniu ogólnej liczby pacjentów cierpiących na nietrzymanie moczu na świecie trzeba więc być bardzo ostrożnym, ponieważ dane epidemiologiczne mogą nie obejmować wszystkich osób.

W niemal wszystkich badaniach częstość występowania nietrzymania moczu u mężczyzn jest niższa niż u kobiet w stosunku 1:2.

Liczba osób z NTM na świecie z podziałem na płeć (w milionach)

RODZAJ NTMKOBIETY 2008 R.KOBIETY 2013 R.KOBIETY 2018 R.MĘŻCZYŹNI 2008 R.MĘŻCZYŹNI 2013 R.MĘŻCZYŹNI 2018 R.
Jakikolwiek rodzaj NTM 25027530198109120
Nietrzymanie moczu z parcia273033222527
Mieszane nietrzymanie moczu434752111214
Wysiłkowe nietrzymanie moczu127140153101213
Inne5315864556166
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Incontinence 6th edition 2017, International Consultation on Incontinence, Tokyo, September 2016.

Najczęstsze typy NTM u kobiet i mężczyzn

Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest najczęściej występującym typem NTM u kobiet. Wraz z wysiłkowym nietrzymaniem moczu często występuje POP (ang. Pelvic Organs Prolaps), czyli obniżenie narządów miednicy. Drugim, najczęściej występującym rodzajem NTM u kobiet jest mieszane nietrzymanie moczu, a następnie NTM z parcia. Trzymanie moczu to skomplikowany proces, który zależy od wielu czynników. Zaburzenia pracy i budowy centralnego układu nerwowego, tkanek podporowych, nerwów obwodowych, pęcherza moczowego i cewki moczowej a także zmiany hormonalne mogą prowadzić do różnych problemów urologicznych w tym właśnie NTM oraz zaburzeń statyki narządu płciowego (POP). Jedną z najczęstszych przyczyn wystąpienia nietrzymania moczu jest właśnie osłabienie mięśni dna miednicy spowodowane ciążą i  porodem czy zmianami hormonalnymi (menopauza).

W przypadku nietrzymania moczu u mężczyzn niestety przeprowadzono mniej badań, jednak w ostatnich latach możemy zauważyć postępy np. w zwiększeniu liczby raportów. Nietrzymanie moczu z parcia jest dominującym typem NTM u mężczyzn. Następne pod względem częstotliwości występowania jest mieszane NTM. Najczęstszą przyczyną wystąpienia NTM u mężczyzn jest radykalna prostatektomia. NTM po radykalnej prostatektomii występuje często i waha się od 2 do 57%. Ryzyko wystąpienia NTM spada od 1 do 2 lat po operacji, jest uzależnione m.in. od wieku pacjenta, otyłości czy techniki zabiegu (nie jednak na ten moment wystarczających badań, które potwierdzałyby znaczące różnice w częstotliwości wystąpienia NTM po konkretnej operacji tj. otwartej, laparaskopowej lub z użyciem robota).

Niestety ryzyko wystąpienia nietrzymania moczu zarówno u kobiet jak i u mężczyzn wzrasta wraz z wiekiem. Uniknięcie schorzenia nie zawsze jest możliwe, ale istnieje szereg działań profilaktycznych, które możemy zastosować i które pomogą zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia.

NTM u dzieci

U dzieci najczęściej występuje moczenie nocne bądź moczenie dzienne i nocne. Jak pokazują badania, częstotliwość ich występowania zmniejsza się wraz z wiekiem. W dorosłej populacji wynosi już jedynie ok. 0,5%.

Moczenie – moczenie dziennie lub moczenie nocne i dzienne łącznie, które występuje co najmniej raz w tygodniu, dotyka ok. 2-4% dzieci w wieku 7 lat, dotyczy częściej dziewcząt niż chłopców. Ogólna częstość występowania waha się pomiędzy 1 do 10%. U dzieci w wieku 6-7 lat częstotliwość wynosi z kolei 2-4% i znacznie spada w kolejnych latach. Badania publikowane przez ICS wskazują, że częstotliwość występowania samego moczenia nocnego również waha się w zależności od wieku dziecka. Wśród dzieci w wieku 7 lat jest to ok. 11%, w wieku 11-12 lat ok. 3,5% natomiast w wieku 16 lat już 1,3%. Ilość epizodów moczenia spada u dzieci wraz z wiekiem.

Nocne moczenie jest u dzieci powszechne. Przykładowo w Stanach Zjednoczonych od 5 do 7 milionów dzieci doświadcza regularnie epizodów moczenia nocnego.  Zgłaszana częstotliwość występowania w  regionach świata jest różna chociażby ze względu na fakt, że niektóre kultury uważają to za temat tabu. Może być to także związane z różną świadomością ludzi dotyczącą tego tematu. Moczenie nocne często dotyka dzieci, których rodzice również mieli ten problem, warto więc brać historię rodzinną jako czynnik ryzyka wystąpienia NTM u dzieci.

Rodzaj NTM a częstość występowania

Wysiłkowe nietrzymanie moczu – u kobiet jest najczęstszym typem nietrzymania moczu, większość badań wskazuje przedział 10-39 %. U mężczyzn prezentuje się to nieco inaczej, gdyż częstotliwość występowania wynosi <10%.

Mieszane nietrzymanie moczu – jest drugie pod względem częstotliwości zarówno u kobiet (7,5-25 %) jak i u mężczyzn (ok. 10-30%).

Nietrzymanie moczu z parcia – występuje wśród aż 40-80% mężczyzn cierpiących na NTM i u ok. 1-7% kobiet.

OAB (pęcherz nadaktywny) – badania wskazują, że OAB nasila się wraz wiekiem. Jednocześnie należy podkreślić, że jest to dynamiczny stan – zarówno postęp jak i wskaźnik remisji jest znaczny. Częstotliwość występowania szacuje się na 2 do 53%.

Nokturia jest jednym z najczęstszych – jak nie najczęstszym – objawem z dolnych dróg moczowych, który jest podobnie rozpowszechniony u obu płci. Z badań przedstawionych przez ICS (International Continence Society) wynika, że częstotliwość występowania nokturii u młodych kobiet jest wyższa niż u młodych mężczyzn jednak te różnice wyrównują się wraz z wiekiem (60-70 lat) a w starszych grupach wiekowych u mężczyzn zaobserwowano większą częstotliwość występowania nokturii niż u kobiet.

Zarówno OAB jak i nokturia wymagają dalszych badań gdyż przyczyny ich progresji i remisji nie są nadal w pełni znane.

POP czyli obniżenie narządu rodnego (ang. pelvic organ prolapse– problem ten dotyczy wyłącznie kobiet i nasila się z wiekiem. Najbardziej narażone są na niego kobiety, które rodziły naturalnie (cesarskie cięcie zmniejsza ryzyko wystąpienia POP). Z każdym kolejnym porodem następuje wzrost ryzyka wystąpienia POP.

Problem społeczny i ekonomiczny

NTM chorobą społeczną

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) choroba, na którą cierpi minimum 5% społeczeństwa, ma status choroby społecznej.

Zgodnie z definicją – choroba społeczna to schorzenie przewlekłe, szeroko rozpowszechnione w społeczności, które ogranicza możliwość wykonywania podstawowych zadań życiowych np. pracy, wymaga długiej regularnej opieki lekarskiej, jest trudno wyleczalne, stanowi problem dla całego społeczeństwa.

Przedstawione dane jednoznacznie wskazują, że NTM z pewnością możemy nazywać chorobą społeczną.

Liczba osób z NTM na świecie, epidemiologia NTM, NTM na świecie
Szacowana liczba osób z NTM na świecie (w mln).
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Global Forum On Incontinence 2018, Ian Milsom, Article: How big is the problem? Intontinence in numbers, Rzym 2018
.

Prognozy

Warto zauważyć, że, liczba osób dotkniętych problemem NTM w całej populacji świata sukcesywnie rośnie. Globalne trendy demograficzne sugerują, że częstość występowania nietrzymania moczu będzie nadal rosła, co pociągnie ze sobą znaczne obciążenie dla zdrowia i społeczeństwa, a także spowoduje wzrost kosztów ekonomicznych zarówno dla pacjentów, jak i dla płatników usług zdrowotnych.

NTM a jakość życia

Problemy związane z NTM wpływają na psychikę i znacznie obniżają jakość życia. Często towarzyszą im takie uczucia, jak dyskomfort, niskie poczucie własnej godności, pogorszenie nastroju oraz bezradność. Pogorszeniu ulega jakość życia zarówno osobistego, społecznego, jak i zawodowego. Obawa przed wykryciem tej przykrej dolegliwości przez innych wymusza zmianę stylu życia. Powoduje ograniczenie kontaktów towarzyskich, alienację, spadek poczucia własnej wartości, izolację społeczną, zmianę planów zawodowych, zmianę aktywności seksualnej. Może nawet doprowadzić do zaburzeń depresyjnych lub lękowych. Jak wskazują statystyki, od pojawienia się pierwszych objawów choroby do pójścia do lekarza na wizytę lekarską mija kilka lat. Prawdopodobnie dzieje się tak dlatego, że nietrzymanie moczu to problem nie tylko medyczny, ale też, a może przede wszystkim, psychiczny.

Nietrzymanie moczu często wpływa na pogorszenie jakości życia nie tylko osób dotkniętych tą dolegliwością, ale także ich rodzin. Dotyczy to zwłaszcza opieki nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi ruchowo.

Społeczny charakter tego problemu można rozpatrywać również pod względem ekonomicznym.

jakość życia, długość życia, prognozowana długość życia
Średnia długość życia kobiet i mężczyzn w 2018 roku oraz prognozowana długość życia w roku 2070.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie skutków zmian demograficznych, Bruksela 2020
.

Analiza ekonomiczna kosztów leczenia NTM

Analiza ekonomiczna kosztów leczenia to niewątpliwie jedno z trudniejszych zadań, z jakim muszą mierzyć się rządy wszystkich krajów, dla których stan zdrowia społeczeństwa jest priorytetem.

Według sprawozdania Komisji Europejskiej, obywatele krajów członkowskich Unii Europejskiej żyją coraz dłużej. Na przestrzeni ostatnich 50 lat średnia długość życia mężczyzn i kobiet wzrosła o około 10 lat. Prognozuje się, że do 2070 roku oczekiwana długość życia dla mężczyzn będzie wynosić 86,1 a dla kobiet 90,3. Kolejne szacunki wskazują, że do 2070 roku 30% populacji Europy będzie miała co najmniej 65 lat. Obecnie ten odsetek wynosi 20%. Dodatkowo przewiduje się dwukrotny wzrost odsetka osób w wieku 80 lat i powyżej – ma on wynieść 13%. Oznacza to ogromny wzrost liczby osób chorujących na NTM, gdyż zapadalność rośnie wraz z wiekiem.

Według dostępnych danych wynika, że w Polsce koszty refundacji leków, zabiegów stosowanych przy NTM oraz środków absorpcyjnych czy cewników jednorazowych wyniosły łącznie w 2020 roku ponad 339 mln zł. W 2017 roku koszty te wyniosły mniej niż 300 mln. Oznacza to, że przez trzy lata nakłady na refundację wzrosły o około 13%.

Diagnostyka nietrzymania moczu jest zagadnieniem interdyscyplinarnym i wymaga współpracy lekarzy kilku specjalizacji, w tym m.in.: lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistów w zakresie ginekologii, urologii oraz lekarzy geriatrów. Z danych NFZ wynika, że koszty poniesione na refundację wizyt u tych specjalistów wyniosły w roku 2019 łącznie 5 430 tys. zł, natomiast w 2020 roku było to 3 763 tys. zł.

Refundacja leczenia zabiegowego

Koszty związane z refundacją zabiegów stosowanych w NTM w poprzednich latach wzrastały: w 2018 roku wyniosły niespełna 25 mln zł natomiast w 2019 było to już ponad  27 mln zł. W roku 2020 nastąpił z kolei duży spadek: koszty poniesione na refundację zabiegów wyniosły niecałe 16 mln zł. W tym miejscu warto wspomnieć o zabiegu neuromodulacji krzyżowej, która od 1 kwietnia 2019 roku jest w pełni dostępna jako świadczenie gwarantowane w szpitalnych oddziałach urologicznych i ginekologicznych. Pierwsze refundowane zabiegi wszczepienia neuromodulatora pacjentom z NTM wykonano w maju 2019 roku.

Refundacja farmakoterapii

Na koniec 2019 roku w refundacji dedykowanej pacjentom z NTM dostępne były dwie substancje lecznicze: solifenacyna (dostępna również od 1 lutego 2020 r. w refundacji 100% dla pacjentów 75+) i tolterodyna.

W 2019 roku wydano łącznie 991 350 opakowań leków stosowanych w przypadku leczenia NTM zawierających te substancje. Jest to wzrost o 54% w porównaniu do roku 2018. Na ich refundację w 2019 roku NFZ przeznaczył ponad 29 mln zł (jest to wzrost o 31% w porównaniu do 2018 roku). Z kolei w roku 2020 wydano 915 000 opakowań tych leków, na których refundację przeznaczono niespełna 18,5 mln zł. W porównaniu z 2019 rokiem jest to więc spory spadek. Należy także zwrócić uwagę, że  w tych kosztach nie zostały uwzględnione inne preparaty używane w leczeniu nietrzymania moczu. Mowa tu o lekach zawierających w składzie jedną z wymienionych substancji czynnych: fezoterodyna, trospium, darifenacyna, desmopresyna czy oksybutynina. Mimo, że część z nich jest uwzględniona na liście refundacyjnej, to stosowane są w leczeniu innych schorzeń. Dlatego też nie należą się dorosłym pacjentom wyłącznie ze zdiagnozowanym nietrzymaniem moczu.

Nadal brakuje w Polsce refundacji w II linii leczenia OAB w której stosowany jest lek zawierający substancję czynną mirabegron. W przeciwieństwie do wyżej wymienionych substancji medycznych charakteryzuje się on innym mechanizmem działania oraz mniejszą częstotliwością występowania skutków ubocznych. W refundacji brakuje również leków stosowanych w wysiłkowym nietrzymaniu moczu oraz poliurii nocnej u dorosłych.

Refundacja środków absorpcyjnych

W 2019 roku NFZ przeznaczył na refundację środków absorpcyjnych, według kryteriów zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia, łączną kwotę w wysokości 279,9 mln zł. Porównując to do roku 2018, nastąpiło zwiększenie kwoty o 23,5 mln zł, co daje wzrost rok do roku w wysokości 9,2%. Według danych w 2020 roku wydatki wyniosły z kolei ok. 297,9 mln zł. Oznacza to wzrost o 6,4% w porównaniu do roku poprzedniego.

Szacunkowe koszty z tytułu zachorowalności na NTM ponoszone w Polsce (w tys. PLN)

ROK 2015 20162017201820192020Dynamika (2020/2019)Dynamika (2020/2015)
Koszt refundacji leków na NTM9 074,812 666,620 570,524 198,029 200,218 349,0-37,2%102,2%
Koszt refundacji zabiegów operacyjnych stosowanych w terapii NTM u kobiet i mężczyzn33 567,033 162,725 287,924 484,327 254,015 956,0-41,5%-52,5%
Koszty cewników jednorazowych urologicznych4 139,34 335,94 807,05 071,85 617,97 088,026,2%71,2%
Koszty zaopatrzenia osób z NTM w środki absorpcyjne (np. pieluchy anatomiczne, pieluchomajtki) poniesione przez NFZ208 909,7225 598,1244 823,0256 463,4279 926,8297 894,06,4%42,6%
OGÓŁEM255 690,8275 763,3295 488,4310 217,5341 998,9339 287,0-0,8%32,7%
Szacunkowe koszty z tytułu zachorowalności na NTM ponoszone w  Polsce w latach 2015-2020 (w tys. PLN).
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NFZ
.

Do kosztów wymienionych powyżej należy również doliczyć te związane z leczeniem zaburzeń psychicznych osób z NTM czy też absencją w pracy spowodowaną NTM.

Więcej szczegółów na temat kosztów ekonomicznych i społecznych NTM zawierają publikowane od 10 lat raporty „Pacjent z NTM w systemie opieki zdrowotnej”

NTM jest problemem wieloaspektowym, jego leczenie ma charakter wielokierunkowy, a opieka nad pacjentem powinna być kompleksowa i multidyscyplinarna.

Nietrzymanie moczu, tak jak każda choroba społeczna, wymaga szeregu działań. Obejmują one: profilaktykę, diagnostykę leczenie, rehabilitację oraz edukację (lekarzy, chorych i ich rodzin oraz całego społeczeństwa).

Opracowane na podstawie:
1. W. Baranowski, A. Rogowski (red.), Uroginekologia, Warszawa 2018.
2. Global Forum On Incontinence 2018, Ian Milsom, Article: How big is the problem? Intontinence in numbers, Rzym 2018.
3. Incontinence 6th edition 2017, International Consultation on Incontinence, Tokyo, September 2016.
4. Poradnik dla pacjentek ginekologicznych, red. M. Wielgoś, N. Mazanowska, Warszawa 2018.
5. Poradnik dla pacjentów urologicznych i ich rodzin, red. P. Chłosta, Warszawa 2017.
7. Raport „Pacjent z NTM w systemie opieki zdrowotnej 2021”, Warszawa 2021.
7.
https://pturol.org.pl/Image/files/suplement%2005%202017%20x.pdf.

REKLAMA
Skip to content