W życiu większości z nas przychodzi taki moment, że nie ze wszystkimi codziennymi obowiązkami i samoobsługą dobrze sobie radzimy. Potrzebujemy wsparcia. Często otrzymujemy je od najbliższych, ale bywa i tak, że nie ma się kto nami zaopiekować. Rozwiązaniem w takich sytuacjach ma być bon senioralny, czyli nowe świadczenie w formie usług opiekuńczych dla osób, które ukończyły 65 lat i spełniają warunki określone w Ustawie z dnia 11 czerwca 2026 r. o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej (Dz.U. 2026 poz. 986).
Istotą programu bonu senioralnego jest zaspokojenie podstawowych potrzeb życia codziennego seniora oraz wsparcie jego opiekunów w sprawowaniu nad nim opieki. W szczególności ma to być pomoc w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak ubieranie się, przygotowywanie posiłków czy utrzymywanie porządku. Senior, który otrzyma bon, będzie mógł liczyć na pomoc w zabiegach higieniczno-pielęgnacyjnych oraz wsparcie w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych. Opiekunowie seniorów będą też zachęcali do kontaktów z otoczeniem, uczestniczenia w kołach zainteresowań, spotkaniach w klubach seniora, aby wspomagać aktywizację intelektualną lub ruchową.
Program będą realizowały gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Bon będzie przyznawny na wniosek seniora, a maksymalna wartość wsparcia wyniesie 2 150 zł miesięcznie. Trzeba jednak pamiętać, że pieniądze nie trafią na konto seniora, lecz do gminy, która sfinansuje z tych środków usługi świadczone w miejscu zamieszkania.
– Kwota 2 150 zł na bon senioralny brzmi konkretnie, ale w rzeczywistości trudno ocenić, czy to dużo, czy mało. Wszystko zależy od tego, na ile godzin realnej pomocy przełożą się te pieniądze – mówi Magdalena Osińska-Kurzywilk, prezes Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” i Fundacji „Przemijanie”. – W projekcie wciąż brakuje jednak określenia stawki za godzinę pracy opiekuna. Jeśli wyniesie ona 50, 60 czy 65 zł, zakres wsparcia ulegnie zmianie – im wyższy koszt godziny, tym mniej czasu opiekun spędzi z seniorem. Do tego dochodzi kwestia organizacji i rozliczeń. Pieniędzmi ma zarządzać gmina, która może świadczyć usługi samodzielnie lub zlecać je podmiotom zewnętrznym, na przykład fundacjom. Każde takie rozwiązanie rodzi koszty pośrednie ktoś musi przecież opłacić księgową czy koordynatora całego przedsięwzięcia. Pojawia się więc kluczowe pytanie: czy te wydatki obciążą budżet gminy, czy też pomniejszą kwotę przyznanego seniorowi bonu?
Już teraz wiele gmin nie świadczy usług opiekuńczych wyłącznie z braku funduszy. Jeżeli kwestie pokrycia kosztów obsługi nie zostaną precyzyjnie uregulowane w rozporządzeniu, samorządy po prostu nie będą zainteresowane pozyskiwaniem tych środków dla swoich mieszkańców. Bez jasnych gwarancji finansowych obsługa bonu pozostanie dla nich jedynie dodatkowym obciążeniem, na które nie mają pokrycia.
Na początek trzeba jasno powiedzieć, że nie wszyscy seniorzy otrzymają bon. Projekt dość szczegółowo przewiduje, co gmina będzie brała pod uwagę podczas kwalifikowania seniora do przyznania mu tej formy wsparcia. Ocenie gminy będzie podlegało osiem obszarów życia, z którymi senior ma trudności. Będą to problemy z poruszaniem się, żywieniem, ubieraniem się, utrzymywaniem higieny osobistej, przyjmowaniem leków i monitorowaniem stanu zdrowia, prowadzeniem spraw domowych (np. opłacaniem czynszu), utrzymaniem aktywności fizycznej i intelektualnej, a także zachęcanie seniora do uczestniczenia w życiu społecznym oraz do obcowania z przyrodą. Im większy zakres niesamodzielności zostanie stwierdzony, tym większe szanse na otrzymanie bonu, czyli zawarcie umowy z gminą na określone usługi. Kolejność złożenia wniosku przez seniora nie ma decydującego znaczenia.
– Musimy też mieć świadomość, że bon nie trafi do wszystkich – dodaje Magdalena Osińska-Kurzywilk. – O kwalifikacji zdecyduje ocena niesamodzielności seniora (…). Na razie nie wiemy, kto będzie decydował o przyznaniu bonu i jakie kryteria będą stosowały gminy wybierając osoby, które mogą z niego skorzystać. Gminy mają odpowiednie narzędzia do właściwej oceny potrzeb seniora. Mogą skorzystać choćby z wiedzy gminnych ośrodków pomocy społecznej, które zwykle są nie najgorzej poinformowane o sytuacji seniorów. Ale co z oceną stanu podopiecznego? Dotychczas stosowana skala Barthel nie sprawdzi się w pełni przy bonie senioralnym, bo nie uwzględnia stanu psychicznego podopiecznych, otępienia czy choroby Alzheimera. Bon powinien objąć opieką także osoby z deficytami neurologicznymi, które dotąd były w systemie pomijane.
Niezwykle istotna jest też kwestia oceny jakości pracy opiekunów. Seniorzy z demencją często chwilę po wyjściu personelu nie pamiętają, że ktoś u nich był i pomógł im zjeść czy przyjąć leki. Dlatego ocena jakości usług nie może opierać się tylko na zdaniu podopiecznego, bo byłoby to krzywdzące dla opiekunów. Monitoring musi być dwutorowy i uwzględniać opinie bliskich, a także realne efekty opieki – to, czy senior jest schludnie ubrany, uczesany i nakarmiony, a nie to, czy opiekunka przyszła 10 minut wcześniej czy później. Ewentualne nadużycia ze strony personelu to margines, który nie może decydować o przyszłości takiego wsparcia. Sam projekt bonu senioralnego to bardzo dobry pomysł, ale rozporządzenia wykonawcze muszą szczegółowo doprecyzować wszystkie te kwestie, aby w procesie wdrażania nie wylać dziecka z kąpielą.
Projekt przewiduje, że z bonu senioralnego mogą skorzystać osoby, których średni dochód z ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku nie przekroczył 3 410 zł brutto miesięcznie. Kwota ta ma być każdego roku waloryzowana. Warto dodać, że samo ukończenie 65. roku życia nie wystarczy do przyznania bonu.
– To bardzo niski pułap dochodów – podkreśla ekspertka. – Nieporozumieniem jest uwzględnianie kwoty brutto, bo to nie są pieniądze, które trafiają do seniora. Generalnie emerytury zostały podwyższone, więc tak niska kwota pozbawi wiele osób prawa do bonu senioralnego. Być może na terenach wiejskich tak niskie dochody są częściej spotykane, ale w miastach to raczej rzadkość. Pamiętajmy, że mówimy o kwotach brutto.
Pierwszeństwo w uzyskaniu bonu będą miały osoby z najwyższym poziomem niezaspokojonych potrzeb życia codziennego. W drugiej kolejności – najstarsi seniorzy. Procedura przyznawania bonów senioralnych ma przebiegać w kilku etapach:
Podpisanie umowy pozwala na rozpoczęcie realizacji usług finansowanych z programu. Senior jest zwolniony z jakichkolwiek opłat w ramach realizacji programu. Za wszystkie usługi opiekuńcze przyznane seniorowi płaci gmina.
Tu wiele zależy od decyzji samorządowców, ale rozporządzenie precyzuje, że gmina będzie mogła realizować bon senioralny samodzielnie przez ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych, współpracować z organizacjami pozarządowymi oraz kołami gospodyń wiejskich lub przedsiębiorcami świadczącymi usługi opiekuńcze bądź też innymi podmiotami ekonomii społecznej, czyli instytucjami łączącymi działalność gospodarczą lub społeczną z pomaganiem ludziom. Należą do nich spółdzielnie socjalne, warsztaty terapii zajęciowej, zakłady aktywności zawodowej, centra i kluby integracji społecznej, spółdzielnie pracy oraz organizacje pozarządowe. Wachlarz możliwości jest dość szeroki, ale chodzi przede wszystkim o to, aby poprawić dostępność do usług opiekuńczych na terenie, gdzie obecnie nie ma dostatecznego wsparcia dla seniorów.
– Pozostaje kwestia wykwalifikowanych kadr do sprawowania opieki nad osobą niesamodzielną w warunkach domowych – mówi Magdalena Osińska-Kurzywilk. – Jak wiemy, nie we wszystkich gminach realizuje się opiekę domową, bo nie ma pieniędzy, ale także dlatego, że nie ma osób wykwalifikowanych w tym kierunku. Myślę jednak, że to można zmienić. Jeśli pokażemy ludziom, że to zawód, który daje szanse na rozwój i pozwala godnie zarobić, znajdą się chętni. Chociaż trzeba pamiętać, że na terenie małych gmin może być trudno znaleźć chętnych do tak trudnej i wymagającej pracy. Poza tym na terenach wiejskich pozostaje kwestia dojazdów do podopiecznych. Jeżeli koszty transportu będzie musiał pokrywać opiekun ze stawki za godzinę pracy u seniora, zainteresowanie taka pracą prawdopodobnie spadnie. Nieuregulowana jest także kwestia wyposażenia opiekunów w środki do dezynfekcji rąk, jednorazowe rękawiczki itp. Kto będzie za to płacił? Ponownie zapytam, czy finanse na takie wyposażenie będzie odliczane z kwoty bonu, czy będzie za to płaciła gmina z własnych pieniędzy? Jak najbardziej popieram formułę bonu senioralnego, ale trzeba dopracować szczegóły. Mam też nadzieję, że gdy projekt już ruszy i będą pojawiały się nowe potrzeby, będzie można je realizować kolejnymi rozporządzeniami lub zarządzeniami. Trzeba też pamiętać, że stan pacjenta może się szybko pogorszyć. Będzie on wymagał szerszego wachlarza usług i na to też musimy reagować.
Wprowadzenie bonu senioralnego jeszcze w 2026 roku pozwoli wielu seniorom dłużej pozostawać w domowym, czyli najbardziej przyjaznym, środowisku. Świadczenie usług w miejscu zamieszkania seniora odciąży też ich rodziny, które nie mając takiego wsparcia, często musiały rezygnować z pracy na cały etat, aby zapewnić bliskim właściwą opiekę. Bez przesady można powiedzieć, że w wielu rodzinach w opiekę nad seniorem zaangażowane były nie tylko dzieci seniorów, ale także wnuki.
– Odciążenie bliskich seniora uważam za ogromną wartość bonu senioralnego – mówi ekspertka. – Dzieci i wnuki muszą pracować i uczyć się, aby zapracować na własne emerytury. Opieka zapewniona seniorowi poprzez bon senioralny odciąży ich nie tylko fizycznie, ale także psychicznie. Dużym balastem dla opiekuna jest niepokój, że jego bliski pozostaje bez opieki, że może jest głodny lub cierpi, bo nie przyjął w odpowiednim czasie leków.
Jako społeczeństwo dość szybko się starzejmy. Według oficjalnych danych GUS liczba osób po 60. roku życia przekroczyła już 10 milionów. Prognozy przewidują, że w 2050 roku liczba seniorów wzrośnie do ponad 12 milionów, co będzie stanowiło 40 proc. naszego społeczeństwa. W przyszłości najszybciej będzie się zwiększała liczba mieszkańców w wieku 85 lat. A to oznacza, że zapotrzebowanie na opiekę długoterminową i wsparcie w codziennym funkcjonowaniu osób starszych będzie rosło.
Na realizację programu bonu senioralnego, który ma być prowadzony w latach 2026-2028, państwo przeznaczy 1 mld zł. W podziale na lata będzie to 100 mln zł w 2026, 400 mln zł w 2027 i 500 mln zł w 2028 roku. Nie wszystkie gminy otrzymają pieniądze w tym samym czasie. W pierwszej kolejności trafią one do samorządów, które nie zapewniają usług opiekuńczych swoim seniorom lub świadczą je dla niewielkiej liczby osób. W kolejnym etapie środki będą trafiały do regionów o szybko rosnącej liczbie seniorów. To ważne, bo jak wynika z ustaleń rządowych, aż 11 proc. gmin w Polsce nie świadczy usług opiekuńczych dla seniorów, a około 1/3 obejmuje takim usługami najwyżej 10 osób. Jak łatwo przewidzieć, to kropla w morzu potrzeb.
– Przy każdym nowym projekcie jest wiele pracy, pytań i problemów do rozwiązania – podkreśla Magdalena Osińska-Kurzywilk. – Oprócz ramowych rozwiązań zapisanych w ustawie czy rozporządzeniu każda gmina będzie musiała brać pod uwagę własne możliwości i zasoby. W każdej gminie mogą się pojawić nieco inne problemy, inne potrzeby, i to też trzeba brać pod uwagę. Najważniejsze jednak, że zrobiliśmy pierwszy krok. Jesteśmy starym społeczeństwem. Potrzeby opiekuńcze będą rosły i nie wszystko będzie można zrzucić na barki rodziny. Warto też pamiętać o tym, że system wsparcia, który obecnie budujemy, tworzymy również dla siebie. Do rozstrzygnięcia jest jeszcze wiele problemów, ale przy bardzo niskim pułapie dochodu brutto wiele osób pobierających wyższe emerytury, a potrzebujących wsparcia opiekuńczego pozostanie poza systemem. Warto pamiętać, co pokazują badania Polskiego Czerwonego Krzyża, że 55 proc. osób powyżej 60. roku życia prowadzi jednoosobowe gospodarstwa domowe.
Źródło: Kwartalnik NTM nr 3/2026