Rak prostaty jest jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych związanych z chorobami nowotworowymi u mężczyzn. Z danych przedstawionych w raporcie WHO wynika, że w 2024 roku na świecie odnotowano około 1,5 mln nowych przypadków raka prostaty. Dokładna liczba wskazana w raporcie to 1 546 112 zachorowań. Oznacza to, że rak prostaty odpowiadał za 15,6 proc. wszystkich nowych zachorowań na nowotwory wśród mężczyzn.
Skala problemu jest widoczna również w danych dotyczących zgonów. W 2024 roku rak prostaty odpowiadał za 419 849 zgonów na świecie. W zestawieniu WHO znalazł się wśród najczęstszych przyczyn zgonów nowotworowych wśród mężczyzn.
Dane te pokazują, dlaczego rak prostaty pozostaje ważnym wyzwaniem dla systemów ochrony zdrowia. Znaczenie ma nie tylko dostęp do leczenia, ale również możliwość wykrycia choroby na odpowiednio wczesnym etapie.
WHO zwraca uwagę, że wiele nowotworów może być wykrywanych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, jednak w wielu krajach choroby są rozpoznawane dopiero wtedy, gdy pojawiają się bardziej zaawansowane lub nagłe objawy.
W raporcie podkreślono, że opóźniona ocena objawów związanych z nowotworem może prowadzić do nagłych hospitalizacji i wiązać się z gorszymi wynikami leczenia. Dlatego skuteczna diagnostyka w kierunku nowotworów wymaga nie tylko dostępności badań, ale także szybkiej oceny niepokojących objawów i dostępu do odpowiedniego leczenia.
Jednym z tematów poruszonych przez WHO jest również przesiewowe wykrywanie raka prostaty z wykorzystaniem PSA, czyli antygenu specyficznego dla prostaty.
WHO wskazuje, że w krajach o wysokich dochodach zorganizowane, odpowiednio prowadzone programy przesiewowe obejmujące m.in. raka prostaty wykazały zmniejszenie śmiertelności z powodu tego nowotworu. Jednocześnie autorzy raportu podkreślają, że programy przesiewowe powinny uwzględniać zarówno potencjalne korzyści, jak i możliwe szkody.
Jednym z takich problemów jest nadrozpoznawalność. Oznacza ona wykrywanie podczas badań przesiewowych nowotworów, które w innym przypadku nigdy nie wywołałyby objawów ani nie doprowadziłyby do śmierci pacjenta. Wykrycie takiej zmiany może natomiast prowadzić do dalszej diagnostyki i leczenia, które nie zawsze byłyby potrzebne.
WHO wymienia wśród potencjalnych konsekwencji badań przesiewowych także nadmierne leczenie, obciążenie psychiczne oraz ryzyko związane z inwazyjnymi metodami diagnostycznymi.
Nie oznacza to, że badania przesiewowe raka prostaty nie mają wartości. Pokazuje natomiast, że sposób ich prowadzenia powinien uwzględniać zarówno możliwość wcześniejszego wykrycia choroby, jak i ryzyko niepotrzebnej diagnostyki czy terapii.
Raport WHO zwraca również uwagę na rozwój sztucznej inteligencji w diagnostyce nowotworów. W przypadku raka prostaty opisano wykorzystanie algorytmów głębokiego uczenia w patologii cyfrowej, czyli analizie cyfrowych obrazów tkanek. Według przywołanych przez WHO badań modele osiągały wartość AUC sięgającą około 0,99 w wykrywaniu i klasyfikowaniu raka prostaty. Jest to wynik świadczący o bardzo wysokiej skuteczności systemu w odróżnianiu tkanek nowotworowych od zdrowych. Wartość AUC równa 1 oznaczałaby wynik idealny, natomiast 0,5 odpowiadałoby przypadkowemu zgadywaniu.
Nie oznacza to jednak, że sztuczna inteligencja może obecnie zastąpić lekarza. WHO podkreśla potrzebę dalszej walidacji takich rozwiązań, odpowiednich regulacji oraz sprawdzenia ich działania w rzeczywistej praktyce klinicznej. Na obecnym etapie mają one przede wszystkim wspierać specjalistów w stawianiu diagnozy i planowaniu leczenia.
Dane WHO pokazują dużą skalę problemu raka prostaty na świecie. Jednocześnie raport wskazuje, że walka z nowotworami wymaga podejścia obejmującego cały proces – od zapobiegania i wczesnego wykrywania po dostęp do skutecznego leczenia.
W przypadku raka prostaty szczególnie ważne pozostaje znalezienie równowagi między korzyściami wynikającymi z wcześniejszego wykrywania choroby a ryzykiem nadrozpoznawalności i nadmiernego leczenia. Rozwój nowych technologii diagnostycznych może w przyszłości dodatkowo wspierać lekarzy w podejmowaniu decyzji dotyczących pacjentów.
Źródło: World Health Organization, Global status report on cancer 2026: the future we choose together
Czytaj również: Rak prostaty wciąż wykrywany zbyt późno. Polacy nadal unikają badań profilaktycznych