Czy codzienna dieta może mieć znaczenie dla ryzyka raka prostaty? Nowe badanie naukowców z Florida Atlantic University wskazuje, że mężczyźni spożywający większe ilości żywności ultraprzetworzonej mogą być bardziej narażeni na rozwój tego nowotworu. Wyniki dotyczące żywności ultraprzetworzonej, określanej w badaniach jako UPF (ultra-processed foods), dokładają kolejny element do rosnącej liczby dowodów na to, że sposób przetwarzania żywności może mieć znaczenie dla zdrowia.
Naukowcy przeanalizowali dane 17 024 mężczyzn w wieku co najmniej 18 lat, którzy uczestniczyli w amerykańskim badaniu National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) w latach 2003–2023. Na podstawie dwóch 24-godzinnych wywiadów żywieniowych określono, jaki odsetek dziennej energii uczestnicy czerpali z żywności ultraprzetworzonej.
Do klasyfikacji żywności wykorzystano system NOVA, który pozwala wyróżnić produkty poddane intensywnemu przetwarzaniu przemysłowemu. Uczestników podzielono na cztery grupy – od osób, których dieta zawierała mniej niż około 20 proc. kalorii z żywności ultraprzetworzonej, po mężczyzn spożywających ponad 44 proc. kalorii w postaci tego typu produktów.
Wyniki okazały się istotne. Mężczyźni należący do trzech grup o wyższym spożyciu żywności ultraprzetworzonej mieli o 29 proc. wyższe ryzyko raka prostaty niż osoby z najniższym spożyciem. W dwóch grupach o najwyższym udziale żywności ultraprzetworzonej ryzyko było wyższe o około 30 proc.
Po uwzględnieniu dodatkowych czynników, takich jak wiek, rasa i pochodzenie etniczne, palenie tytoniu oraz status ekonomiczny, zależność nadal była widoczna. Wzrost ryzyka wynosił od 24 do 31 proc. W przypadku mężczyzn z najwyższym spożyciem żywności ultraprzetworzonej odnotowano potencjalnie 34-procentowy wzrost ryzyka, jednak wynik ten nie osiągnął poziomu istotności statystycznej.
Żywność ultraprzetworzona to nie po prostu każdy produkt, który został poddany obróbce. W tej kategorii znajdują się przede wszystkim produkty przemysłowe, których skład często obejmuje rafinowane tłuszcze i oleje, cukry, skrobię, sól oraz różnego rodzaju dodatki poprawiające smak, konsystencję, wygląd lub trwałość.
Do typowych przykładów można zaliczyć słodzone napoje, część gotowych płatków śniadaniowych, słone przekąski, słodycze, gotowe dania oraz niektóre wysoko przetworzone produkty mięsne.
Problem polega na tym, że żywność ultraprzetworzona jest często łatwo dostępna, stosunkowo tania i wygodna. Może również charakteryzować się wysoką smakowitością, co sprzyja regularnemu spożywaniu dużych ilości kalorii.
Autorzy badania zwracają uwagę, że istnieje kilka potencjalnych mechanizmów biologicznych, dzięki którym dieta bogata w żywność ultraprzetworzoną może wpływać na ryzyko chorób przewlekłych.
Wśród możliwych czynników wymienia się zaburzenia metaboliczne, przewlekły stan zapalny, stres oksydacyjny oraz zmiany w mikrobiomie jelitowym. Wysokie spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązano wcześniej także z większym ryzykiem nadwagi i otyłości, chorób metabolicznych, chorób sercowo-naczyniowych oraz przedwczesnego zgonu.
Nie oznacza to jednak, że konkretny produkt ultraprzetworzony bezpośrednio powoduje raka prostaty. Badanie ma charakter obserwacyjny, dlatego pokazuje zależność między sposobem odżywiania a ryzykiem, ale nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego.
Starszym autorem publikacji jest Charles H. Hennekens, First Sir Richard Doll Professor of Medicine and Preventive Medicine w Florida Atlantic University. Wśród współautorów znaleźli się również studenci medycyny Hunter Scott i John Dunn oraz Yanna Willett, doktorantka University of Oxford.
Charles H. Hennekens podkreśla, że wyniki wskazują na istotną zależność między większym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a ryzykiem raka prostaty, ale potrzebne są kolejne duże badania obserwacyjne oraz badania randomizowane, aby dokładniej ocenić tę hipotezę.
Timothy De Ver Dye, profesor i przewodniczący Department of Population Health na Florida Atlantic University, zwraca natomiast uwagę na ważny aspekt społeczny. Ograniczenie żywności ultraprzetworzonej nie zawsze jest wyłącznie kwestią indywidualnych decyzji. Dla wielu osób znaczenie mają cena zdrowej żywności, jej dostępność oraz możliwość przygotowywania posiłków w domu.
Znaczenie tych wyników jest tym większe, że rak prostaty należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn. Według danych przytoczonych przez autorów badania w Stanach Zjednoczonych w 2026 roku przewiduje się ponad 333 tys. nowych przypadków raka prostaty i ponad 36 tys. zgonów z jego powodu.
Problem ma również wymiar globalny. Dane Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) wskazują, że w 2022 roku na świecie rozpoznano niemal 1,5 mln przypadków raka prostaty, a liczba zgonów związanych z tym nowotworem wyniosła blisko 400 tys.
Wyniki badania nie oznaczają, że każdy produkt ultraprzetworzony jest równie szkodliwy ani że jego sporadyczne spożycie prowadzi do raka prostaty. Nie uzasadniają też samodzielnego traktowania ograniczenia żywności ultraprzetworzonej jako metody zapobiegania nowotworom.
Mogą jednak stanowić kolejny argument za tym, aby podstawą codziennego jadłospisu były produkty o mniejszym stopniu przetworzenia: warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych, orzechy, ryby oraz inne produkty o prostym składzie. Jednocześnie warto ograniczać częste spożywanie wysoko przetworzonych przekąsek, słodzonych napojów, gotowych dań i produktów mięsnych o wysokim stopniu przetworzenia.
Najważniejszy wniosek jest więc umiarkowany, ale istotny: dieta bogata w żywność ultraprzetworzoną może wiązać się z wyższym ryzykiem raka prostaty, jednak potrzebne są dalsze badania, aby ustalić, czy i w jakim stopniu zależność ta ma charakter przyczynowy.
Nowe wyniki wpisują się w szerszą dyskusję o wpływie współczesnego modelu żywienia na zdrowie. Dla konsumentów mogą być natomiast kolejnym powodem, by częściej sprawdzać skład produktów i stopniowo zwiększać udział żywności mniej przetworzonej w codziennej diecie.
Źródło: Medical Xpress